Arte e cultura. Patrimonio histórico
Covelo conta cun patrimonio histórico que abrangue dende petróglifos prerromanos ata o cruceiro do Cristo dos Aflixidos, de finais do século XIX, sen esquecer, por suposto, ós artesáns e artistas contemporáneos que viven e traballan no municipio na actualidade.
O agora termo municipal de Covelo, nos tempos do antigo réxime, pertencía á provincia de Tui , unha das sete históricas do reino de Galicia . Promulgado o Decreto de Cortes do 27 de xaneiro de 1822, pasa a formar parte da nova provincia de Vigo , quedando definitivamente integrada na provincia de Pontevedra, segundo Real decreto do 30 de novembro de 1833.O territorio que agora constitúe o termo municipal de Covelo estaba dividido entre as xurisdicións de Achas, Covelo e Sobroso, que dependían dos Señoríos do Conde de Salvaterra e do Conde de Amarante. Pola súa situación topográfica, composta de profundos vales, elevados montes e cruzado de ríos, e tendo en conta as feiras e mercados existentes, ademais das condicións das comunicacións fixeron que fose constituido como tal o 23 de xullo de 1835. Formado en principio por seis parroquias e posteriormente polas catorce actuais, cunha poboación de 3.600 habitantes.
Como nota anecdótica, salientar que os antigos procuradores de Covelo gozaban do privilexio de non descubrir a cabeza durante as sesións xudiciais. Nos arquivos hai testemuño da importancia histórica deste municipio, que foi un dos máis fortes e prestixiosos de antano.
O Concello de Covelo forma parte da bisbarra de A Paradanta xunto cos municipios de Crecente, Arbo e Cañiza .
As súas parroquias dependen eclesiasticamente da diocese de Tui-Vigo.
PATRIMONIO HISTÓRICO
A praza principal do municipio, situada diante do concello, é unha das mostras do que Covelo pode ofrecer ó visitante. Nela, e dende 1.899, levántase altiva unha das obras máis destacadas do mestre canteiro Xosé Cerviño, escultor de famosos cruceiros en toda Galicia; o cruceiro, dedicado ó Santísimo Cristo dos Aflixidos, na súa parte media, ten as esculturas de Salvador e Santiago Peregrino, patrón do municipio, as que simbolizan á industria, a agricultura, as artes e a xustiza.Na mesma capital municipal pódese visitar o lugar de Castro, no que hai un petroglifo o que se lle establecen posibles relacións co culto solar.
Na arquitectura relixiosa, merece especial atención o conxunto Abacial de San Martiño de Barcia de Mera, a casa reitoral posúe unha fachada barroca con fantásticas gárgolas e reminiscencias de arte precolombino. A visita ó conxunto arquitectónico desta parroquia, onde se inclúe a igrexa barroca de San Martiño, é referencia obrigada na axenda do visitante, que poderá ademais admirar a Capela de San Xoán do Mosteiro construída pola Santa Inquisición, lugar onde na antigüidade se situou un mosteiro benedictino.
O municipio posúe depósitos arqueolóxicos de importancia, varias pontes medievais de grande interese, igrexas de varios estilos, restos de dous mosteiros, edificacións típicas, (Os Chozos) cruceiros, petos de ánimas...
Na mesma capital municipal pódese visitar o monte do Castro, dende onde se aprecia unha fermosa panorámica da vila. Na pedra que sostén a cruz atópase cazoletas e un petroglifo próximo relacionado co culto solar. Na tradición oral recóllese unha lenda da que fala dun pasadizo subterráneo que comunica o Castro con Baldomar. "Os camiños do ouro e do veleno" e a "Pedra do Ruído" onde se escoita en ocasións unha forte martelada, son outras lendas que se asocian a este lugar.
Outras manifestacións artísticas, restos arqueolóxicos e lendas ancestrais da cultura popular repártense ó longo dos 124 km cadrados do municipio.
1. Algúns elementos patrimoniais históricos e monumentais.
ARTISTAS
ARTESÁNS
